Αθώα περιστερά
Σε ποια περίπτωση λέγεται: για άνθρωπο που παριστάνει τον αθώο και αμέτοχο ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι.
Από πού προήλθε: Το περιστέρι είναι προσφιλές πτηνό στον χριστιανισμό, σύμβολο αγνότητας και καθαριότητας. Στο ευαγγέλιο του Ματθαίου το περιστέρι συμβόλισε το Άγιο Πνεύμα («είδε το πνεύμα του θεού καταβαίνον ωσεί περιστεράν…»).

***

Αλαμπουρνέζικα
Σε ποια περίπτωση λέγεται: για να δηλώσουμε λέξεις, φράσεις ή νοήματα που δεν καταλαβαίνουμε.
Από πού προήλθε: Αβέβαιη προέλευση. Είτε από τη φυλή Μπουρνού της Αφρικής, είτε –επικρατέστερα- από το ιταλικό λιμάνι Λιβόρνο όπου πωλούνταν διάφορα ακαταλαβίστικα για τους έλληνες πράγματα (από το Λιβόρνο, Αλιβορνέζικα=Αλαμπουρνέζικα), είτε από το γαλλικό «καλημέρα» (bon jour) που λεγόταν για υποδηλώσει αυτούς που μιλάνε γαλλικά, γλώσσα αριστοκρατών, δηλαδή μπονζουρνέζικα (=Αλαμπουρνέζικα)

***

Άλλα τα μάτια του λαγού, άλλα της κουκουβάγιας
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν δύο άνθρωποι βλέπουν το ίδιο γεγονός κρίνοντας ή μετρώντας το διαφορετικά.
Από πού προήλθε:Λαϊκή σοφία που έγκειται στην οφθαλμολογική ικανότητα των δύο ζώων. Ο λαγός κοιτά περιστροφικά, φοβισμένα, καχύποπτα αλλά το βλέμμα του είναι θολό και η όραση του μάλλον δεν είναι η καλύτερη δυνατή ενώ η κουκουβάγια έχει επίμονο βλέμμα, εξαιρετική όραση αλλά κοιτά προς μία και μόνο κατεύθυνση.

***

Αμαρτίαι γονέων παιδεύουσιν τέκνα
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν τα λάθη και οι επιλογές των γονέων και ευρύτερα των προγόνων επιβαρύνουν τους απογόνους, τα παιδιά είτε ως κακό παράδειγμα είτε ως εμπόδιο σε ενδεχόμενες επιλογές.
Από πού προήλθε: Παρερμηνευμένη μεσαιωνική φράση. Το ρήμα «παιδεύω» σήμαινε εκπαιδεύω ενώ η αμαρτία έχει την έννοια του λάθους, της ατυχίας. Με αυτά υπόψη, το συγκεκριμένο γνωμικό έχει την έννοια του ότι κάθε πράξη των γονέων, καλή ή κακή, επιτυχής ή όχι, είναι διδακτική, εκπαιδευτική για τα παιδιά.

***

Αμπρακατάμπρα
Σε ποια περίπτωση λέγεται: για λόγια ακατάληπτα ή κατά τη διάρκεια μαγικών επιδείξεων και ταχυδακτυλουργικών κόλπων.
Από πού προήλθε: μαγική φράση του Μεσαίωνα που πρωτοχρησιμοποίησε ο ιατροφιλόσοφος Σαμμώνικος συνιστώντας τη για θεραπείες από πυρετούς και άλλες ήπιες ασθένειες. Η λέξη γραφόταν ΑΒΡΑΚΑΔΑΒΡΑ και κάθε φορά γραφόταν από κάτω αφαιρώντας ένα γράμμα από την αρχή κι ένα από το τέλος της (ΒΡΑΚΑΔΑΒΡ, ΡΑΚΑΔΑΒ κ.ο.κ.) σχηματίζοντας έναν αντεστραμμένο κώνο. Η θεραπευτική αξία και δύναμη της λέξης ήταν πολύ διαδεδομένη κατά το Μεσαίωνα. Η ετυμολογία της παραμένει άγνωστη.

***

Αναντάμ μπαμπαντάν
Σε ποια περίπτωση λέγεται: για να δηλώσουμε μια πατροπαράδοτη συνήθεια π.χ. αυτό μας ανήκει αναντάμ μπαμπαντάν (ανέκαθεν).
Από πού προήλθε: τούρκικη φράση (anadan babadan) που υποδηλώνει ότι κάτι μας ανήκει από μάνα και από πατέρα, δηλαδή από πολύ παλιά ή ανέκαθεν.

***

Άνθρακες ο θησαυρός (πέφηνε)
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν διαψευστεί η αρχική εκτίμηση μας για κάτι (γεγονός, πρόσωπο, κατάσταση).
Από πού προήλθε: Πιθανή παλιά δοξασία των ανθρώπων σύμφωνα με την οποία εκείνος που θα δει στον ύπνο του κάποιο μέρος με θησαυρό πρέπει να τον εξερευνήσει μόνος του. Αν αποκαλύψει το μυστικό σε άλλον, αντί για θησαυρό θα βρει κάρβουνα.

***

Απέξω και ανακατωτά
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν κάποιος γνωρίζει κάτι πολύ καλά.
Από πού προήλθε: ο βυζαντινολόγος καθηγητής και ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών κύριος Φαίδωνας Κουκουλές στο μνημειώδες εξάτομο έργο του «Βυζαντινών βίος και πολιτισμός» (1949) αναφέρει ότι τα παιδιά στο βυζάντιο μάθαιναν να λένε απέξω τη αλφαβήτα αλλά ο δάσκαλος για να πειστεί ότι την ξέρουν καλά, τους υποδείκνυε τα γράμματα ανακατεμένα. Έτσι βεβαιωνόταν ότι δεν παπαγάλιζαν.

***

Απίκο
Σε ποια περίπτωση λέγεται: για να δηλωθεί η πλήρης ετοιμότητα κάποιου για κάτι (είμαι απίκο= είμαι έτοιμος)
Από πού προήλθε: από το ιταλικό εμπρόθετο επίρρημα a picco που σημαίνει καθέτως δηλώνοντας ακόμα πιο συγκεκριμένα τη θέση της άγκυρας στα πλοία λίγο πριν ανασυρθεί από το βυθό (κάθετη) αλλά και την κατάσταση ετοιμότητας του πληρώματος για την άρση της άγκυρας.

***

Από σπόντα
Σε ποια περίπτωση λέγεται: μαθαίνω ή πετυχαίνω κάτι με έμμεσο τρόπο ή κατά λάθος.
Από πού προήλθε: σπόντα (sponda) ονομάζεται το εσωτερικό ελαστικό πλαίσιο των μπιλιάρδων όπου προσκρούει συχνά η μπάλα κατά το παιχνίδι. Ο στόχος του παίκτη ορισμένες φορές επιτυγχάνεται όχι με απευθείας χτυπήματα στην μπάλα αλλά έμμεσα, με χρησιμοποίηση της σπόντας.

Juan Miro (2)

Άρες μάρες κουκουνάρες
Σε ποια περίπτωση λέγεται: δίχως νόημα ή ειπωμένα σε άσχετη περίσταση λόγια.
Από πού προήλθε: Η φράση, κατά τον καθηγητή κύριο Γ. Μπαμπινιώτη, είχε ως κεντρικό στοιχείο τη λέξη «άρες» (πιθανώς προερχόμενη από το «αρά» (=κατάρα, καταστροφή) με αναβίβαση του τόνου λόγω του ομόρριζου και περισσότερο εύχρηστου κατάρα. Αργότερα προστέθηκε το –μ- στο «άρες» (μάρες) και το δίχως νόημα «κουκουνάρες» λόγω της ρίμας πιθανότατα.

***

Άρτζι μπούρτζι και λουλάς
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν ο καθένας λέει του κεφαλιού του παραμερίζοντας τη γενική κατάσταση.
Από πού προήλθε: διάφοροι οπλαρχηγοί, εκ των πρωταγωνιστών του 21’, επισκέπτονταν συχνά πυκνά τον κυβερνήτη Καποδίστρια και του ζητούσαν ό,τι έκριναν, κυρίως χρήματα. Ο Καποδίστριας έκανε ό,τι μπορούσε αλλά τα οικονομικά του κράτους ήταν άθλια. Εκείνοι βέβαια δεν καταλάβαιναν και εξακολουθούσαν κάθε τρεις και λίγο να του ζητούν. Ο Καποδίστριας τους είπε την αλήθεια, ότι δηλαδή το ταμείον ήταν μείον, αλλά εκείνοι δεν καταλάβαιναν από τέτοια. «Αν δεν μας τακτοποιήσεις, θα πάρουμε τα αρκεβούζια μας (όπλα) και το λουλά μας και θα τα στήσουμε στο πέρασμα του Αναπλιού. Όποιος πλούσιος περνά θα τον γραπώνουμε».

***

Ατσίδας
Σε ποια περίπτωση λέγεται: για κάποιον έξυπνο που αξιοποιεί τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται.
Από πού προήλθε: από το ουσιαστικό «ικτίς» (=κουνάβι) επειδή αρπάζει τη λεία του καιροφυλακτώντας. Το ίδιο κάνει και το τσακάλι, εξ’ ου και η λέξη χρησιμοποιείται με την ίδια σημασία.

***

Αχταρμάς
Σε ποια περίπτωση λέγεται: σύγχυση απόψεων ή καταστάσεων.
Από πού προήλθε: από την τουρκική λέξη aktarma (=αλλαγή κατεύθυνσης, μεταβίβαση). Επειδή κατά τη μεταφόρτωση εμπορευμάτων από πλοίο σε πλοίο γινόταν συνήθως το έλα να δεις, επικράτησε η λέξη για τη σύγχυση.

***

Αυτός είναι για τα πανηγύρια
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν κάποιος συμπεριφέρεται «προβληματικά» ή έξω από τις συνηθισμένες κοινωνικές συμβάσεις.
Από πού προήλθε: όταν τα ψυχιατρικά ιδρύματα ήταν άγνωστη λέξη ακόμη στην Ελλάδα, τους…ψυχοπαθείς της εποχής τους έπαιρναν οι δικοί τους και τους πήγαιναν στις εκκλησίες την ημέρα που γιόρταζε ο συγκεκριμένος άγιος και γι’ αυτό υπήρχε πανηγύρι. Πολλές φορές και αναλόγως της περίπτωσης του ψυχοπαθούς, τους έδεναν σε κάποιο δέντρο για να μη δημιουργούν προβλήματα.

***

Βάζω νερό στο κρασί μου
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν επιδεικνύουμε διάθεση συμβιβασμού σε κάποιο ζήτημα ή όταν μετακινούμαστε από την αρχική μας (διαπραγματευτική) θέση.
Από πού προήλθε: Το νερωμένο κρασί γίνεται πιο ελαφρύ. Οι αρχαίοι Έλληνες έπιναν συνήθως το κρασί τους νερωμένο καθώς πίστευαν ότι όποιος το πίνει σκέτο τρελαίνεται. Έτσι κατάφερναν να πίνουν πολύ περισσότερη ώρα κρασί όντας νηφάλιοι. Το «βάζω νερό στο κρασί μου» υποδηλώνει μια τάση συναίνεσης ή υποχώρησης πράγμα που οπωσδήποτε δεν κάνει όποιος πίνει και…μεθάει.

***

Βενιαμίν
Σε ποια περίπτωση λέγεται: έτσι αποκαλείται χαϊδευτικά το μικρότερο παιδί κάθε οικογένειας.
Από πού προήλθε: Βενιαμίν λεγόταν ο δωδέκατος και τελευταίος γιος του Ιακώβ. Η μητέρα του που πέθανε κατά τον τοκετό τον ονόμασε «Μπεν Ωνί» (γιος της οδύνης) αλλά ο Ιακώβ για να αποφύγει την άσχημη ανάμνηση το μετέτρεψε σε «Μπεν Γιαμίν» (γιος του δεξιού χεριού, δηλαδή της ευτυχίας).

***

Βρέχει με το τουλούμι
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν βρέχει καταρρακτωδώς
Από πού προήλθε: Το τουλούμι (τούρκικη λέξη) ήταν πολύ μεγάλης περιεκτικότητας -φουσκωμένο με χωνί- ασκί φτιαγμένο από την αναποδογυρισμένη προβιά κατσικιών που έγδερναν οι κτηνοτρόφοι μετά το σφάξιμο τους.

***

Γλέντι τρικούβερτο
Σε ποια περίπτωση λέγεται: για κάποιο πολύ μεγάλο ή αξέχαστο γλέντι.
Από πού προήλθε: Τα καταστρώματα των πλοίων λέγονται κουβέρτες. Τα μεγάλα καράβια είχαν συνήθως τρία καταστρώματα. Έτσι όταν λάμβανε χώρα στο καράβι κάποιο γεγονός σε όλη του την έκταση λεγόταν τρικούβερτο, αν επρόκειτο για γιορτή, γλέντι, αν επρόκειτο για τσακωμό, τρικούβερτος καβγάς. Το τρικούβερτο αποδίδει την έννοια του πολύ μεγάλου, του γεγονότος σε όλη την έκταση μιας περιοχής.

***

Δε γεννήθηκες από δέντρο ή πέτρα
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όλοι οι άνθρωποι προερχόμαστε από κάποιους προηγούμενους. Η αίσθηση της συνέχειας και της κληρονομιάς.
Από πού προήλθε: Όταν η Πηνελόπη ρώτησε τον άγνωστο της Οδυσσέα να την πει για τη γενιά του, συμπλήρωσε «γιατί εσύ δε γεννήθηκες από δέντρο ή πέτρα». Δηλαδή όλοι οι άνθρωποι από κάποιους ανθρώπους έχουμε γεννηθεί.

***

Δεν καταλαβαίνει γρυ/ δε λέει γρυ
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν κάποιος δεν καταλαβαίνει τίποτα ή δεν λέει τίποτα.
Από πού προήλθε: το αρχαιοελληνικό μόριο «γρυ» σημαίνει τίποτα, μηδέν, καθόλου. Θυμίζοντας την κραυγή του γουρουνιού, αποτέλεσε τη γνωστή φράση.

***

Δεν το κουνάω ρούπι
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν κάποιος δεν μετακινείται καθόλου κυριολεκτικά ή μεταφορικά.
Από πού προήλθε: από την τούρκικη λέξη u-rup που αποτελούσε το ένα όγδοο του εμπορικού πήχη ίσο περίπου με 8 εκατοστά.

***

Δε σφάξανε
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν θέλουμε να τονίσουμε πως κάτι αποκλείεται να συμβεί.
Από πού προήλθε: τα παλαιότερα χρόνια οι άνθρωποι δεν είχανε ασφαλώς πρόσβαση στο κρέας όπως σήμερα (απόντων χασάπικων και super market). Οι οικογένειες στέλνανε ένα παιδί στην πλατεία να δει αν κάποιος είχε σφάξει. Εκείνο συνήθως γύριζε λέγοντας «δε σφάξανε», φράση που έμεινε και έφτασε να σημαίνει ότι κάτι μοιάζει απίθανο να γίνει.

***

Δεν χαρίζω κάστανα
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν κάποιος είναι αμείλικτος στην συμπεριφορά του ή εφαρμόζει πάντοτε τους προδιαγεγραμμένους ή ισχύοντες κανόνες και συνήθειες.
Από πού προήλθε: Το 1826 ο διαβόητος Ιμπραήμ έστειλε κατασκόπους στην Μάνη όπου αν δεν μεταμφιεζόσουν ήταν δύσκολο να περάσεις αντουφέκιστος. Τους έντυσε λοιπόν καστανάδες. Αυτοί για να πάρουν πληροφορίες από τις γυναίκες για το που βρίσκονταν οι άντρες τους άρχισαν να χαρίζουν τα κάστανα τους αντί να τα πουλάνε. Οι ντόπιοι όμως τους υποψιάστηκαν, τους συνέλαβαν και τους ανάγκασαν να ομολογήσουν. Όταν οι κατάσκοποι ρώτησαν για την τύχη τους, οι Μανιάτες είπαν την αμίμητη φράση «εμείς δεν χαρίζουμε κάστανα».

***

Δουλεύει σα σκυλί
Σε ποια περίπτωση λέγεται: για κάποιον που δουλεύει πολύ σκληρά.
Από πού προήλθε: η φράση όπως χρησιμοποιείται στην νεοελληνική είναι ελλιπής νοήματος καθώς τα σκυλιά μάλλον δε δουλεύουν και πολύ. Η φράση κανονικά είναι «σαν το σκυλί του καραβιού». Τα καραβόσκυλα, εκπαιδευμένα και πιστά, προστάτευαν το πλοίο από τους πειρατές και τους κλέφτες αλλά και τους καπεταναίους από ενδεχόμενες στάσεις εργασίας του πληρώματος. Κάτω από αυτό το πρίσμα δούλευαν πολύ και πρόσφεραν πολύτιμες υπηρεσίες.

***

Δυο γάιδαροι μαλώνουνε σε ξένον αχυρώνα
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν δυο αντίπαλοι διεκδικούν κάποιο μερίδιο που δεν ανήκει σε κανέναν από τους δύο αλλά σε κάποιον τρίτο ή σε κανέναν.
Από πού προήλθε: η φράση έγινε γνωστή (δεν πρωτοειπώθηκε) από τον Κολοκοτρώνη όταν άκουσε πως ο αυτοκράτορας Ναπολέων είχε διαμάχη με τον Τσάρο της Ρωσίας για το ποιος θα έπαιρνε την Πολωνία.
-Τι είναι αυτή η Πολωνία; ρώτησε ο γέρος του Μωριά.
Του εξήγησαν πως ήταν μία χώρα που δεν ανήκε ούτε στη Γαλλία ούτε στη Ρωσία.
-Δυο γάιδαροι μαλώνουνε σε ξένον αχυρώνα, είπε ο Κολοκοτρώνης.

***

Έβγαλα την μπέμπελη
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν έχει υπερβολική ζέστη εκεί που βρίσκομαι.
Από πού προήλθε: Μπέμπελη είναι η λαϊκή ονομασία της παιδικής ιλαράς. Το παιδί που εμφανίζει την ιλαρά έχει υψηλό πυρετό και η όψη του είναι κόκκινη. Όπως δηλαδή ακριβώς όταν ζεσταινόμαστε πολύ.

***

Έγινε μύλος
Σε ποια περίπτωση λέγεται: για κάποια χαοτική, μπερδεμένη κατάσταση, κάποιον εκτεταμένο καβγά.
Από πού προήλθε: Οι μύλοι παλιά ήταν ο τόπος συνάντησης των κατοίκων μιας περιοχής (κάτι σαν τις πλατείες μεταγενέστερα). Εκεί κυκλοφορούσαν τα νέα του χωριού, συζητούνταν οι εξελίξεις, μαθαίνονταν και διαδίδονταν τα πάντα. Οι φωνές του κόσμου, των ζώων, της φτερωτής του μύλου που γύριζε, του νερού, δημιουργούσαν μια αίσθηση απίστευτης βαβούρας και ατελείωτου πανηγυριού. Εξ’ ου και το «έγινε μύλος».

***

Έγινε περδίκι
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν κάποιος γιατρεύεται πλήρως από κάποια ασθένεια.
Από πού προήλθε: τα νεογνά της πέρδικας είναι από τα λίγα πτηνά που μπορούν από την πρώτη μέρα της εκκόλαψής τους να βρουν την τροφή μόνα τους.

***

Έκανε Σαρδάμ
Σε ποια περίπτωση λέγεται: ακούσια λάθος εκφορά λέξης ή φράσης (αθέλητος αναγραμματισμός).
Από πού προήλθε: ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Άλκης, Ακύλας ή Αχιλλέας Μαδράς (γνωστός ως Άλκης Ακύλας) γύρισε την πρώτη ελληνική ταινία (Η τσιγγάνα της Αθήνας, 1923). Λόγω των πολλών λαθών που θεώρησε ότι έκανε κατά τα γυρίσματα, ο Μαδράς αναγραμμάτισε μόνος το επίθετό του σε Σαρδάμ, λέξη που έμεινε να χαρακτηρίζει έκτοτε τους αθέλητους αναγραμματισμούς λέξεων ή φράσεων.

***

Έπεσε ακρίδα
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν κάπου παρατηρείται έλλειψη σε κάτι ή σε κάποιου είδους καταστροφή ή ακόμα και σε αναδουλειές καταστηματαρχών.
Από πού προήλθε: η ακρίδα θεωρείται το πιο καταστρεπτικό έντομο καθώς είναι σε θέση –και συνήθως αυτό κάνει- να καταστρέψει καλλιέργειες ολοκληρωτικά.

***

Έπεσε περονόσπορος
Σε ποια περίπτωση λέγεται: μεταφορικά για να δηλώσει τον αφανισμό από έναν τόπο, την εγκατάλειψη ενός τόπου, την ερήμωση ενός τόπου.
Από πού προήλθε: ο περονόσπορος είναι μύκητας που αναφέρεται ως ασθένεια συνήθως του αμπελιού και κάποιων λαχανικών. Ειδικά στα αμπέλια θεωρούνταν εξαιρετικά επικίνδυνος, ικανός να τα καταστρέψει εντελώς.

***

Έπρεπε να μυρίσω τα νύχια μου
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν μας ρωτούν για κάποιο γεγονός που υποτίθεται έπρεπε να γνωρίζουμε ενώ εμείς το αγνοούμε επιδεικτικά…
Από πού προήλθε: κατά τους αρχαίους Ολυμπιακούς αγώνες γινόταν ό,τι ακριβώς και σήμερα. Τα στοιχήματα στις εξέδρες για τους εικαζόμενους νικητές έδιναν και έπαιρναν. Κάποιοι από αυτούς προσέτρεχαν στα μαντεία ζητώντας κάποιο…σιγουράκι. Οι ιέρειες των μαντείων αυτών βουτούσαν τα δάκτυλα των χεριών τους σε ένα υγρό από δαφνέλαιο, τα μύριζαν και ακολούθως ξεστόμιζαν το όνομα του νικητή.

***

Έριξε μαύρη πέτρα πίσω του
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν κάποιος φεύγει από κάπου δίχως να επιστρέψει ποτέ. Οριστική φυγή.
Από πού προήλθε: Τα πολύ παλιά χρόνια, όταν οι άνθρωποι ήθελαν να στιγματίσουν μια κακή πράξη κάποιου ανθρώπου έριχναν πέτρες σε κάποιο προαποφασισμένο σημείο. Η πέτρα αυτή λεγόταν «ανάθεμα» από τη λέξη που ξεστόμιζαν καθώς την εκσφενδόνιζαν. Οι εχθροί του αναθεματιζομένου ατόμου πετούσαν μαύρες πέτρες στο σωρό του αναθέματος με την πλάτη γυρισμένη προς το πρόσωπό του. Έκτοτε αρνούνταν να ξαναπεράσουν από το μέρος εκείνο ή να ξαναμιλήσουν γι’ αυτόν. Το ανάθεμα θεωρήθηκε από τις πιο σκληρές τιμωρίες που σκέφτηκε άνθρωπος.

Coloured wallpapers-10Έφαγε/ ήπιε τον άμπακο
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν κάποιος φάει ή πιει υπερβολικά.
Από πού προήλθε: Η λέξη «άμπακας» (ή άμπακος) προέρχεται από την αρχαιοελληνική «άβαξ» η οποία ήταν πλάκα πάνω στην οποία οι αρχαίοι Έλληνες έκαναν μαθηματικές πράξεις (χαράζοντας σε άμμο ή κερί). Προϊόντος του χρόνου, ο «άβαξ» πέρασε στη λατινική γλώσσα ως «abacus» και απέκτησε την έννοια της Αριθμητικής. Το 1568 ο Μανουήλος Γλυνζώνιος εκδίδει στη Βενετία το πρώτο βιβλίο Αριθμητικής με έναν τίτλο που κοντεύει τη μισή σελίδα. Το βιβλίο αυτό έγινε και έμεινε γνωστό με το όνομα «άμπακας». Καθώς ήταν πολύ μεγάλο και οι πληροφορίες του ήταν αναρίθμητες, όποιος είχε καταφέρει να το μελετήσει και να γνωρίζει το περιεχόμενό του θεωρούνταν τέρας μορφώσεως. Έτσι επεκράτησε να λέγεται για κάποιον πολυγνώστη «αυτός ξέρει τον άμπακο». Στις μέρες μας η φράση αλλοιώθηκε ακόμη περισσότερο δηλώνοντας τη μεγάλη ποσότητα που ήπιε ή έφαγε κάποιος.

***

Έφαγε τον αγλέορα
Σε ποια περίπτωση λέγεται: όταν κάποιος έχει καταναλώσει υπερβολική ποσότητα φαγητού.
Από πού προήλθε: Ο αγλέορας ή αγλέουρας είναι δηλητηριώδες φυτό και προφανώς προέρχεται από τo αρχαιελληνικό «ελλέβορος» (ελλέβορας, αλλέβουρας, αγλέουρας). Ο ελλέβορος έχει πικρή γεύση ενώ η οσμή του μάλλον προκαλεί τουλάχιστον δυσφορία που μπορεί να φτάσει ως το θάνατο. Στο βυζάντιο το έδιναν ως εμετικό μετά από κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων φαγητού ή άλλων στομαχικών διαταραχών. Η δυσφορία που προκαλείται από το υπερβολικό φαγητό και μοιάζει με εκείνη του ελλέβορου ή η λήψη του για πρόκληση εμετού, πιθανότατα δημιούργησε τη φράση «έφαγε τον αγλέορα».

***

Έχει το κοκαλάκι της νυχτερίδας
Σε ποια περίπτωση λέγεται: για ανθρώπους που είναι πολύ τυχεροί
Από πού προήλθε: Παλιά ανθρώπινη δοξασία που ανέφερε ότι όποιος είχε κοκαλάκι από τη σπονδυλική στήλη της νυχτερίδας προσέλκυε πολύ ευνοϊκά γι’ αυτόν γεγονότα. Υπήρχε μάλιστα και τελετουργικό που διέφερε από περιοχή σε περιοχή το οποίο ανέφερε ότι έπρεπε να σκοτώσεις νυχτερίδα, να τη θάψεις τρεις ή σαράντα μέρες και να ακουμπήσεις με τα κόκαλα αυτά μετά όποιον επιθυμείς. Πολύ ανθρώπινα πράγματα δηλαδή.