Γράφει και συζητεί με την Ελένη Δικαίου η Μάρθα Μαυρίδου…

eleni_dikaiouΗ πρώτη γνωριμία μου μαζί της έγινε πριν αρκετά χρόνια, όταν μέσα από μια εργασία μου στο πλαίσιο του μαθήματος της Παιδικής Λογοτεχνίας έπρεπε να πάρω συνέντευξη από μια Βολιώτισσα συγγραφέα. Ψάξαμε από δω (και από κει), ρωτήσαμε γνωστούς (και αγνώστους), τη βρήκαμε (χωρίς καμία δυσκολία), μαζέψαμε τα μπογαλάκια μας (είχαμε ταξίδι να κάνουμε), και φύγαμε από τον Βόλο να τη συναντήσουμε κάπου στην Αθήνα. Μιλάω στον πληθυντικό όχι από σεβασμό στο πρόσωπό μου, αλλά επειδή τότε, ήμασταν δύο (τα γνωστά ζευγάρια των πανεπιστημιακών εργασιών), εγώ και η κολλητή μου. Όπως φαντάζεστε η συνέντευξη ήταν σωστό πανηγύρι, όχι τόσο επειδή την έκανα με την φίλη μου αλλά επειδή συναντήσαμε έναν άνθρωπο τόσο ζεστό και φιλικό που μας έκανε να νιώσουμε ασφαλείς και … «φίλοι», από το πρώτο λεπτό που είπαμε το καλησπέρα.
Τα χρόνια περάσανε, (συγκεκριμένα 16..ναι ναι, σωστά σκέφτεστε, ξεκίνησα τις σπουδές μου στα 12, ως εξαιρετικό ταλέντο). Η επικοινωνία μας συνεχίστηκε όλα αυτά τα χρόνια και  χωρίς να είναι συχνή είναι ουσιώδης. Η παρουσία της άλλωστε στην παιδική λογοτεχνία, δεν αφήνει πολλά περιθώρια να την ξεχάσουμε. Και ευτυχώς δηλαδή, διότι γραφές σαν τη δική της, που αντιμετωπίζουν τον αναγνώστη με σεβασμό χωρίς να μπερδεύουν την ηλικία του με το μέγεθός του δεν είναι συχνές πλέον στις μέρες μας, κι ας εμφανίζονται συνέχεια καινούριοι συγγραφείς.
Κάθε φορά που ένα καινούριο της βιβλίο εμφανίζεται στις προθήκες των βιβλιοπωλείων, εγώ το λαμβάνω με το ταχυδρομείο. Πριν λίγους μήνες, πήρα στα χέρια μου «Το αλογάκι, η τυχερή πασχαλίτσα, μια αρκούδα κι εμείς». Το αγάπησα αμέσως, όπως και οι μαθητές μου επίσης. Το δουλέψαμε με όποιον τρόπο μπορούσαμε και αφού είχαμε τη δυνατότητα, πήραμε και μια συνέντευξη από την συγγραφέα. Ιδού:

Καλησπέρα λοιπόν! Πόσα χρόνια μετά;
Πόσα χρόνια…Γνωριστήκαμε σε μία στιγμή πάρα πολύ σπουδαία για μένα, πρώτον γιατί παρουσιάστηκαν τα βιβλία μου στο Πανεπιστήμιο του Βόλου, που είναι η πατρίδα μου,  κι έπειτα γιατί γνώρισα κάποιους ανθρώπους για τους οποίους αισθάνθηκα από την πρώτη στιγμή ότι υπήρχε μια επικοινωνία, ουσιαστική και πολύ στενή. Πράγμα που σημαίνει πως είχα δίκιο μιας και η επικοινωνία συνεχίζει να υπάρχει ακόμα και τόσα χρόνια μετά.

Πολλά χρόνια μετά. Τα χρόνια που περνάνε ωστόσο με κάνουνε να νιώθω ακόμα πιο νέα.
Σ’ εμάς που ασχολούμαστε με τα παιδιά ισχύει αυτό.

 

Τα παιδιά! Πως αντιμετωπίζουν αλήθεια σήμερα το βιβλίο, την εποχή της τεχνολογίας;
Εγώ νομίζω πως τα παιδιά είναι ο καθρέφτης των μεγάλων. Αν οι μεγάλοι νοιάζονται, τότε και τα παιδιά θα νοιαστούν. Πριν μερικές μέρες ήμουν στην Ράλλειο στον Πειραιά και είδα τόσο ενδιαφέρον από τα παιδιά και από τους εκπαιδευτικούς, και διαβάζοντας τις εντυπώσεις στο διαδίκτυο μετά από μερικές μέρες είπα πως τελικά αυτό είναι που μπορεί να μας δώσει δύναμη να συνεχίσουμε, υπάρχει και δεν αλλάζει, αρκεί εμείς οι μεγάλοι να τους δείξουμε τον δρόμο.

 

Τα παιδιά είναι γονείς, αυτό είναι δεδομένο για μας τους εκπαιδευτικούς. Με άξονα την κρίση, η κατάσταση μέσα στο σπίτι είναι περίεργη, κάποιοι γονείς δεν έχουν τη δυνατότητα να πάρουν βιβλία. Στο σχολείο τι γίνεται; Σαν συγγραφέας που επισκέπτεται σχολεία, τι είναι αυτό που βλέπετε;
Το τελευταίο διάστημα αυτό είναι κάτι που ακούω συνέχεια. Θα σας πω λοιπόν τι συνέβαινε στη δική μου παιδική ηλικία, όπου και δεν είχαμε χρήματα να αγοράσουμε βιβλία, αλλά δεν κυκλοφορούσαν και πολλά βιβλία για να μπορέσουμε να διαβάσουμε εμείς οι βιβλιοφάγοι. Όμως έχω διαβάσει ένα καράβι βιβλία. Με ποιον τρόπο; Με το να δανείζομαι, με το να πηγαίνω στη βιβλιοθήκη για την οποία χρειαζόταν να κάνω μεγάλο δρόμο με το λεωφορείο από την Νέα Ιωνία όπου γεννήθηκα και μεγάλωσα μέχρι τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Βόλου. Πιστεύω λοιπόν πως τρόποι μπορούν να βρεθούν. Το βιβλίο είναι το πιο φθηνό πράγμα. Καμιά φορά όταν πηγαίνω στα σχολεία λέω στα παιδιά: Αν έχετε ένα χάμπουργκερ, μπορείτε να το μοιραστείτε σαράντα παιδάκια; Μου απαντάνε, όχι. Ένα βιβλίο; Θα πάθει τίποτα; Άρα πιστεύω πως αν θέλουν οι μεγάλοι και καταλάβουν την αξία του βιβλίου θα προτιμήσουν να πάρουν στο παιδί τους ένα βιβλίο ή δυο παιδάκια να πάρουν ένα βιβλίο μαζί. Το βιβλίο, δεν τελειώνει, δεν σώνεται Άρα πάλι γυρίζουμε στους μεγάλους και στο πως θα το διαχειριστούν αυτοί, αν θα μπορέσουν να διακρίνουν τι αξίζει και τι δεν αξίζει. Αν λοιπόν βάλουμε το βιβλίο στα είδη «ζωής και θανάτου», δεν τίθεται θέμα να βρεθεί τρόπος να διαβάζει ένα παιδί.

 

dikaiouΤα παιδιά έχουν αντιληφθεί τη ζωτική σημασία του βιβλίου; Το αντιμετωπίζουν ως ζήτημα «ζωής και θανάτου» ή έχουν απορροφηθεί από την τηλεόραση, τους υπολογιστές, τα i-phone και τα παρεμφερή;
Πιστεύω πως εξαρτάται από τους μεγάλους, θα το επαναλάβω. Έχω δύο εγγονούλες, που οι γονείς τους είναι των θετικών επιστημών και ενώ κυκλοφορεί κάθε είδους ηλεκτρονικό στο σπίτι, οι μικρές διαβάζουν. Μέσα από τα δικά μας μάτια, αλλά διαβάζουν. Έχουν άπειρα βιβλία, αλλά έχουν χωρίσει τις ώρες που θα διαβάσουν, που θα δουν τηλεόραση και που θα παίξουν με το i-pad. Όλα έχουν το χρόνο και τη θέση τους. Δεν πετάμε το ένα για να κρατήσουμε το άλλο ή τώρα που λέμε για το ηλεκτρονικό βιβλίο. Κοιτάμε, εκτιμούμε, χρησιμοποιούμε με τον τρόπο που ταιριάζει στον καθένα.

Το ηλεκτρονικό βιβλίο;
Μεγάλο θέμα! Δεν ξέρω κατά πόσο θα πιάσει ή όχι. Εγώ ας πούμε όταν γράφω ένα βιβλίο, θέλω πάντα στο τέλος να το δω τυπωμένο. Αυτή την περίοδο κάνω διορθώσεις. Και κάθε φορά, σκέφτομαι πως καλά κάνω και εκτυπώνω για να διορθώσω, διότι όλο και κάτι θα αλλάξω. Έχουμε συνηθίσει έτσι. Δεν ξέρω τι θα συμβεί στο μέλλον. Το σημαντικό όμως είναι το περιεχόμενο και εκεί πρέπει να επικεντρωθούμε, στο μυαλό του ανθρώπου που το γράφει.

 

Τι γίνεται με τα παιδιά της επαρχίας κυρία Δικαίου; Κάποιες πόλεις τα πάνε καλά, σε κάποια πιο απομακρυσμένα μέρη όμως ίσως δεν υπάρχει πρόσβαση σε βιβλιοθήκες.
Μεγάλο πρόβλημα. Αν σκεφτεί κανείς πως έχουν καταργηθεί και κάποιες κινητές βιβλιοθήκες. Μέχρι τώρα, και θα εξακολουθήσουμε σε πείσμα των καιρών να κάνουμε ότι καλύτερο μπορούσαμε. Οι περισσότεροι από εμάς, αν όχι όλοι, δεν θέταμε στενά ωφελιμιστικά κριτήρια, αν δηλαδή θα πουλήσουμε βιβλία σε κάποιο απομακρυσμένο χωριό ή όχι. Το ότι δεν λειτουργούν οι κινητές βιβλιοθήκες οι οποίες κάνουν πολύ σπουδαία δουλειά, το ότι δεν ξέρουμε τι θα γίνει με τα προγράμματα του ΕΚΕΒΙ, που είναι ένα πάρα πολύ σοβαρό θέμα…

 

Πείτε μου γι’ αυτό..
Υπάρχει πολύ σοβαρό πρόβλημα, διότι εάν τελικά δεν προχωρήσει το πρόγραμμα, δεν συνεχίσουν να γίνονται αυτά που γινότανε, θα πάψουν να εισπράττουν τα παιδιά των μικρών σχολείων, τα οποία είναι σε απομακρυσμένες περιοχές και δεν έχουν εύκολη πρόσβαση ούτε σε βιβλίο, ούτε σε βιβλιοθήκη, ούτε σε συνάντηση με έναν συγγραφέα, η οποία πυροδοτεί τη διάθεση του παιδιού να ασχοληθεί με το βιβλίο. Κάθε φορά που πηγαίνω σ’ ένα σχολείο αισθάνομαι απίστευτα υπεύθυνη διότι τα παιδιά, βλέπουν σ’ εμένα το βιβλίο μου και ο τρόπος που επικοινωνώ εγώ μαζί τους έχει αντίκτυπο στο πως θα το αντιμετωπίσουν και πως τελικά θα «γράψει» μέσα τους. Σταματώντας λοιπόν τέτοιες δράσεις, αποκλείεις τα παιδιά από το να βιώσουν μια διαφορετική εμπειρία. Θα είναι μετά θέμα των δασκάλων, οι οποίοι δεν έχουν πια τη δυνατότητα να καλύπτουν με δικά τους χρήματα κάποια μικροέξοδα, όπως παλιότερα, όσο καλή διάθεση κι αν έχουν. Εγώ μπορώ να διαβεβαιώσω και για μένα και για τους συγγραφείς παιδικών βιβλίων πως όσο μπορούμε θα συνεχίσουμε. Από ‘κει και πέρα πρέπει και η πολιτεία να μεριμνήσει, κατεπειγόντως. Να βρεθεί μια λύση.

 

Που βρίσκει το κουράγιο ένας συγγραφέας παιδικών βιβλίων να γράψει μέσα σε τέτοια ατμόσφαιρα. Η κρίση; Είναι μέσα στη θεματολογία του;
Βεβαίως! Ο συγγραφέας αντλεί τα θέματά του από την πραγματικότητα από αυτό το οποίο βιώνει. Υπήρξε μια περίοδος όπου κάποιοι συγγραφείς είχαμε τη δυνατότητα να έχουμε έναν μισθό από τα πνευματικά δικαιώματα και μπορούσαμε να ζήσουμε  αξιοπρεπώς. Τώρα με όλο αυτό που γίνεται πήρε η μπάλα και τους συγγραφείς. Τα βιβλιοπωλεία κλείνουν, και ακόμα και οι βιβλιοφάγοι αντί για πέντε αγοράζουν ένα βιβλίο. Όμως, αν δεν μπορείς να ζήσεις χωρίς να γράφεις, θα συνεχίσεις να γράφεις είτε πληρώνεσαι, είτε δεν πληρώνεσαι. Εγώ δεν έχω άλλη επιλογή. Δεν μπορώ να πω δεν θα γράφω, διότι δεν μπορώ.

 

Και πως έρχεται η έμπνευση;
Από μια λέξη, μια μυρωδιά, κάτι που είδα, κάτι που άκουσα, κάτι που διάβασα. Πάντα ξεκινάει από το συναίσθημα, ποτέ δεν γράφω εγκεφαλικά. Πέρα από εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως ένα διήγημα που γράψαμε για τη UNICEF, ή το «Μίλα, μη φοβάσαι» που γράψαμε τρία διηγήματα για την ενδοσχολική βία. Είναι από τις μοναδικές φορές που θα γράψω επειδή κάποιος θα μου έχει δώσει το θέμα. Είναι δύσκολο βέβαια όταν έχεις συνηθίσει να γράφεις από μέσα προς τα έξω να κάνεις το αντίστροφο, αλλά επειδή συνήθως τα θέματα αυτά εύκολα σε αγγίζουν, μπορεί να σε πανικοβάλλουν στην αρχή αλλά στη συνέχεια αρχίζει και κυλάει.

 

Έχετε δύο εγγονές. Τους λέτε παραμύθια; Φτιάχνεται μαζί τους ιστορίες;
Ναι αμέ! Κι από τα δικά μου και φτιάχνουμε και μαζί. Η μεγάλη μάλιστα πρόσφατα θέλοντας να κάνει ένα δώρο στην αδερφή της που γιόρταζε πήρε ένα βιβλιαράκια από φύλλα Α4 που του είχαν δώσει στο νηπιαγωγείο, έγραψε όλα τα γράμματα που ήξερε και στη συνέχεια μας το διάβασε γιατί όπως είπε, πρέπει να μου πείτε αν είναι καλό, γιατί αλλιώς θα πρέπει να το σκίσω.

 

Η Λυδία θα το έσκιζε αν δεν ήταν καλό. Με αυτούς που δεν τα σκίζουν αλλά τα εκδίδουν τελικά τι κάνουμε; Πως πρέπει να διαλέγουμε βιβλία για παιδιά; Σε μια περίοδο που το παιδί μοιάζει να είναι από τα τελευταία εμπορικά κάστρα που μένει ζωντανό;
Η προσωπική μου άποψη είναι πως εδώ η κρίση έκανε ένα καλό. Ό,τι είναι στον αφρό, αρχίζει και φεύγει. Σαν μεγάλοι πρέπει να ελέγχουμε τι θα δώσουμε στο παιδί. Όπως δεν του δίνουμε να φάει οτιδήποτε το ίδιο πρέπει να συμβεί κι εδώ. Να ελέγχουμε. Το αν ξέρει ο μεγάλος ή όχι, είναι βέβαια ένα θέμα, αλλά εκεί μπαίνει και ο δάσκαλος ως δεύτερη δικλίδα  και θέλω να ελπίζω πως ο συνδυασμός μπορεί να λειτουργήσει. Το παιδί έχει ένστικτο, σαν εκπαιδευτικοί το γνωρίζετε καλύτερα από μένα. Καταλαβαίνει πότε το κοροϊδεύεις, πότε κάτι είναι ωραίο. Αν όμως το θαμπώσεις… Ένα παράδειγμα είναι τα χριστουγεννιάτικα βιβλία που είναι γεμάτα χρυσόσκονη, αλλά ουσία μηδέν. Αν δείτε, τα βιβλία με μια ιστορία, δεν πουλάνε όσο τα λαμπερά χριστουγεννιάτικα, τα οποία είναι και μιας χρήσης. Άλλο θέμα, τα βιβλία της μυθολογίας. Έχω γράψει μια σειρά με θέματα από την ελληνική μυθολογία η οποία είναι διπλή. Το χρωματιστό, με κείμενο όμως προσεγμένο για τα μικρότερα παιδιά και το μυθιστόρημα για τα μεγαλύτερα. Το ένα συμπληρώνει το άλλο, με την έννοια πως το παιδί πρέπει να τη ζήσει την ιστορία. Είναι αλληλένδετα. Προτείνω πάντα στα σχολεία που πηγαίνω να διαβάσουν στην τάξη την αντίστοιχη σκηνή από  που έχουν στο μάθημα από το μυθιστόρημα για να υπάρχει ενδιαφέρον από τα παιδιά και να συνδέσουν το σχολικό με το εξωσχολικό βιβλίο.

 

dikaiou1Υπάρχει συνταγή τελικά;
Η τέχνη δεν ακολουθεί συνταγές. Ένα φαγητό αν κάνεις με τη συνταγή ακριβώς δεν έχει ποτέ επιτυχία. Όλα ξεκινούν από το συναίσθημα. Όμως όχι μόνο αυτό. Και στην πολύ δουλειά. Θέλει διάβασμα. Αν δεν έχεις διαβάσει, πως θα γράψεις; Διαβάζεις, γράφεις, βάζεις το λίγο ή πολύ ταλέντο που σου ‘δωσε ο Θεός και αυτή είναι η συνταγή. Συνταγή, ναι, τελικά ίσως αυτή να είναι η συνταγή.

Τα βραβεία; Ποια είναι η θέση τους στη ζωή και στη δουλειά μιας βραβευμένης συγγραφέως;
Κακά τα ψέματα, το να πει κάποιος ότι δεν μ’ ενδιαφέρουν δεν ξέρω αν είναι αληθινό. Κάθε βραβείο το χαίρομαι πάρα πολύ. Είναι ένα προικιό για το κάθε βιβλίο και το ακολουθεί. Υπάρχουν όμως και κάποια άλλα βραβεία τα οποία μπορεί να μην έχουν τη λάμψη των επίσημων, αλλά τα παίρνεις όταν μετά από χρόνια συναντάς ανθρώπους, δασκάλους, γονείς και κυρίως παιδιά, και αισθάνεσαι κοντά τους, που κάτι τους είπες μέσα από τα βιβλία σου. Όταν σου τηλεφωνούν και σου λένε διάβασα το «Θα σε ξαναβρώ φιλαράκι μου» κι επηρεάστηκα τόσο πολύ που αποφάσισα να γίνω ψυχολόγος. Αυτά είναι βραβεία διαρκείας και δεν τελειώνουν ποτέ.

 

Το γεγονός πως βραβευτήκατε από την πρώτη σας δουλειά ήταν καθοριστικής σημασίας; Θα γινόσασταν συγγραφέας έτσι κι αλλιώς;
Έγραφα από πάντα. Το όνειρό μου ήταν να γίνω συγγραφέας. Ωστόσο τρόμαζα στην ιδέα πως θα έπρεπε να πηγαίνω με τα χειρόγραφα στους εκδοτικούς οίκους και να διαπραγματεύομαι. Το βιβλίο που βραβεύτηκε, έπρεπε να εκδοθεί. Μου έδωσαν λοιπόν μια κατάσταση με τους εκδοτικούς οίκους και με αφορμή το βραβείο πήγα στον πρώτο που υπήρχε στον κατάλογο, ο οποίος και το εξέδωσε.

 

Για σας ποιο είναι το βιβλίο σας εκείνο που παίρνει το βραβείο; Για να το πω αλλιώς. Αγαπάτε κάποιο παιδάκι σας λίγο πιο πολύ;
Όλα τα παιδάκια τα αγαπάς το ίδιο. Το κάθε ένα δημιουργεί διαφορετικά συναισθήματα. Το καινούριο μου βιβλίο «Το αλογάκι, η τυχερή πασχαλίτσα, μια αρκούδα κι εμείς», είναι μικρούλι. Το προσέχω, το νταντεύω. «Τα κοριτσάκια με τα ναυτικά» είναι η ιστορία της οικογένειάς μου, σημαίνει πολλά και πιστεύω πως έκανα ότι καλύτερο μπορούσα και εξακολουθώ να το κάνω με τα εκπαιδευτικά προγράμματα για τη Σμύρνη και τη Μικρασία. Το κάθε ένα το αγαπάω με διαφορετικό τρόπο.

 

Μιλήστε μου για τα προγράμματα αυτά.
Σε συνεργασία με τη βιβλιοθήκη Λασκαρίδη στον Πειραιά κάναμε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που λέγεται «Σμύρνη- Ιωνικός Πολιτισμός και Μικρασιάτες πρόσφυγες». Είναι ένα πρόγραμμα όπου εγώ ως συγγραφέας και «αυτόπτης μάρτυρας» των γεγονότων τα οποία σημάδεψαν την τύχη της Μικρασίας τον προηγούμενο αιώνα, παρουσιάζω την πορεία της Μικρασίας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα και εστιάζουμε περισσότερο τι σημαίνει Μικρασία ως τρόπος ζωής, διότι η Μικρασία, είναι ιδέα. Είναι ένα πρόγραμμα που αφορά μεγαλύτερα παιδιά. Ενώ παράλληλα υπάρχουν και κάποια προγράμματα για την ελληνική μυθολογία.

 

Δημιουργική και πολυπράγμων. Τι σας κάνει να χαμογελάτε κυρία Δικαίου;
Τι με κάνει να χαμογελάω… το ότι δεν επιτρέπω στον εαυτό μου να περάσει στα παιδιά την εικόνα της κατήφειας και το ότι εμείς τα κάναμε χάλια εσείς κοιτάξτε να τα διορθώσετε.

 

Τι απαντάμε στα παιδιά που ρωτάνε τη μαμά τους αν έχουν λεφτά για να αγοράσουν πράγματα;
Τους εξηγούμε. Στα παιδιά πρέπει να λέμε την αλήθεια. Εξηγούμε την αξία και τις προτεραιότητες που πρέπει να βάζουμε στη ζωή και στις ανάγκες μας. Αν ασχοληθείς ουσιαστικά με το παιδί, θα καταλάβει. Η θλίψη είναι μέσα στη ζωή και οι δυσκολίες επίσης. Στο βιβλίο μου «Χριστουγεννιάτικες ιστορίες του δάσους» το αλεπουδάκι έχει χάσει τη μαμά του. Το παιδί πρέπει να αντέξει και πρέπει να είναι προετοιμασμένο. Του εξηγείς λοιπόν, χωρίς να του μαυρίσεις την ψυχή. Το βιβλίο δίνει πάντα λύσεις αν είναι το κατάλληλο. Κυκλοφορούν πολύ ωραία βιβλία που διαπραγματεύονται δύσκολα θέματα.

 

dikaiou19Για τις διασκευές τι πιστεύετε;
Αν υπάρχει σεβασμός στο πρωτογενές κείμενο ναι, γιατί όχι. Αρκεί να μην κακοποιούνται, όπως συμβαίνει με την μυθολογία κατ’ εξοχήν. Αν δούμε τον Ηρακλή όπως παρουσιάζεται στον κινηματογράφο ή τον Μέγα Αλέξανδρο, αποπροσανατολίζουν τελείως το παιδί. Το Χόλιγουντ βέβαια είναι μια τελείως διαφορετική ιστορία και είναι άλλοι οι κώδικες. Αν κάποιος ασχοληθεί σοβαρά μπορεί να παρουσιαστούν πολύ σοβαρές δουλειές που δεν στερούνται του πρωτογενούς κειμένου, είναι όμως κάτι άλλο.

Επικοινωνείτε πολύ με τον κόσμο και κυρίως με τα παιδιά. Σας έχει τύχει ποτέ να «διαβάσουν» σε κάποιο βιβλίο σας πράγματα που δεν είχατε στο μυαλό σας όταν το γράφατε;
Το περίφημο «Τι θέλει να πει το ποιητή;» Ναι. Υπάρχουν πάντα πράγματα που ανακαλύπτουν οι άλλοι για σένα. Αλλά νομίζω πως υπάρχουν στο υποσυνείδητο και αυτός είναι ο λόγος που βγαίνουν στο χαρτί.

Εσείς διαβάζετε;
Αν είναι δυνατόν. Τα πάντα. Έχω περάσει τέτοια πείνα βιβλίων. Όπως όσοι έχουν περάσει Κατοχή δεν πετούν ποτέ ψωμί, έτσι κι εγώ, επειδή πέρασα «Κατοχή βιβλίων», διαβάζω τα πάντα ακόμα κι αν δεν είναι καλό. Κάτι θα λέει. Για μας τους μεγάλους ένα κακό βιβλίο δεν είναι επικίνδυνο. Για τα παιδιά είναι πολύ. Για παράδειγμα, φανταστείτε το Ηρακλή, να παρουσιάζετε υπερβολικά γυμνασμένος, χωρίς μυαλό, χωρίς ευγένεια, χωρίς λογική, ποιο είναι το πρότυπο που περνάει στο παιδί; Να το επικίνδυνο.

 

Ολοκληρώνοντας κυρία Δικαίου, ποιο είναι το μότο ζωής που θέλετε να υιοθετήσουν οι εγγονές σας;
Κάτι που αποτελεί αρχή για τη Μικρασία, η μεγαλύτερη αρετή στον άνθρωπο, είναι η ανθρωπιά. Με αυτή την ιδέα θα ήθελα να πορευτούν στη ζωή.

 

Και στους εκπαιδευτικούς;
Να κάνουν υπομονή και κουράγιο. Και κάτι που θέλω να γράψεις οπωσδήποτε. Μιλούσες με τόσο γλυκό και ωραίο τρόπο για τον κ. Αναγνωστόπουλο πριν λίγο που σκέφτηκα πως αυτός ο άνθρωπος εκπλήρωσε την αποστολή του. Αυτό εύχομαι λοιπόν σε όλους τους δασκάλους. Να είναι Δάσκαλοι και να τους συμβεί το ίδιο ακριβώς.

Σας ευχαριστώ πολύ!
Εγώ ευχαριστώ!